آرک توریسم

گردشگری ، معماری ، مرمت ابنیه ، باستان شناسی

نقاشی ایرانی و سبک های آن

نقاشی ایرانی و سبک های آن

چکیده :

نقاشی ایرانی یکی از نمونه های برجسته و بی نظیر در نوع خود می باشد. این هنر دوران های بسیاری را گذرانده و در هر دوره تغییراتی را به خود دیده است. با ما همراه باشید و دسته بندی های نقاشی ایرانی را مشاهده کنید.
آرک توریسم؛ شبنم شیخی پور

به اشتراک بگذارید

print
چاپ صفحه
send-to-friend
ارسال به دوست
wish
افزودن به لیست علاقه مندی

امتیاز شما به این مطلب

تعداد امتیازها: 1

نقاشی ایرانی و سبک های آن

سبک نقاشی ایرانی | نقاشی ایرانی ساده | نگارگری ایران | نقاشی ایرانی مینیاتور | تاریخچه نقاشی ایرانی | نقاشی کشور ایران | تحقیق درباره نقاشی ایرانی | نقاشی ایرانی و سبک های آن | سبک های نقاشی ایرانی

 

هنر نقاشی

نقاشی ایرانی موضوعی است. بسیار زیبا و جذاب از میان هنرهای گوناگون هنر نقاشی ایرانی می تواند. نقاشی ایرانی نزدیکترین پیوند را میان جهان معقول و عالم محسوس برقرار سازد. زیرا این هنر نه چون فن موسیقی به یکباره از توسل به نمودهای مادی و عینی بر کنار است.

 

به این منظور نیست که پیکرسازی و معماری کاملاى در بند شکل ها و قالب های جهان محسوس است. از آن جا که در این هنر جهان چند بُعدی که در آن زندگی می کنید. با قواعد و وسایل مخصوصی بر روی صفحه ای که تنها دارای دو بعد یعنی پهنا و درازا می باشد منعکس می گردد.

به وسیله ی خط و رنگ و شکل حالت گوناگون درونی و برونی جهان و عوالم مربوط به دریافت انسان از عالم بازگو می گردد. از این نظر یک قطعه ی نقاشی ایرانی ممتاز در حد خود نموداری از مجموعه ی حقایق مربوط به هستی است.

چون آیینه ای است که برای نمایش عوالم گوناگون وجود در پیش دیدگان بیننده قرار گرفته باشد. به همان نسبتی که که هنر نقاشی ایرانی نوین از مکتب رنسانس و پرسپکتیو تصنعی آن جدا است. به همان نسبت به عالم واقعی هنر و بینش و روشنایی درونی نزدیک می گردد.

مگر نه آن است که که نتیجه ی علم مرایای تصنعی آن شد. که پس از اندک زمانی شیوه ی باروک و انواع گوناگون تجسم نقوش گول زن و دروغین با توسل به تمهیدات این فن زمینه را برای انحطاط فراهم آورد.

در مینیاتور ایران موضوع القای دوری و نزدیکی نه به وسیله ی علم مرایای تصنعی بلکه از طریق ایجاد سطوح پشت سر هم انجام می گیرد. می توان گفت وقتی از نقاشی ایرانی سخن می گوئیم. غالباً مینیاتور را در نظر داریم. نسخه نگاره هایی که می توان آنها را در ابعاد کوچک مجسم کرد .

جشنهای کوچکی از رنگ در تصاویری که صفحات نسخه آنها را از یکدیگر جدا ساخته است. نسخه های خطی که به ذهن می آید به زبانی که آن را فارسی جدید می نامیم. نگاشته شده است.

این عقیده درباره ی هنر کتاب آرایی و متون نوشته شده. به زبان فارسی جدید تا حدود زیادی درست است. نقاشی ایرانی پیش از ظهور اسلام نیز وجود داشت.نسخه های مصور تنها نمونه نقاشی ایرانی به شمار نمی رفت. دیوارنگاره هایی وجود دارد. که بعضی بر حسب تصادف حفظ شده و تعدادی نیز در حفاریها اعم از رسمی و مخفیانه به دست آمده است .

همین طور نقاشی هایی نیز بر روی لشاء وجود دارد و نقاشی هایی که در منابع مکتوب اشاراتی به آنها شده است .گرچه شناخت از نقاشی ایرانی اندک است. جای آن در آنجاست و تنها در چنان زمینه ای است که باید توضیح چونی و چرایی تعلق هنر قرن بیستم م، چهاردهم ه.ق ایران به هر یک از انواع هنر جهانی را جستجو کرد.

البته شخص می تواند در نقاشی قاجار و حتی نقاشی ایرانی امروز ایران استمرار و بیان اصیل و فرهنگ و تاریخ جهان ایرانی را بیابد. از ریشه های هنر خویش نویسی و نقاشی و یا از قلم های گوناگون و آماده کردن رنگها و طلا و غیره که سخن به میان آمده است. در می یابیم که عالم خاصی که هنرمند ایرانی ضمن انجام مراحل مختلف کار خود با آن آشنا می گردد.

خود دنیای مستقلی است که بیش از جهان محسوس برای وی قابل لمس است .همچنین دانسته می شود که نزد هنرمند حقیقی، همه ی اعمالی که به هنگام تهیه ی مقدمات کار از قلم بندی و رنگ سایی و مقوا چسبانی و غیره انجام می گیرد. همه با دقتی خاص و با خلوصی معنوی و مذهبی معمول می گردد.

در هیچ یک از مراحل این اعمال هنرمند از اهمیت رسالت خویش غافل نیست. به نظر می رسد که از دیدگاه هنر ایرانی این ملاحظات با انوار اسفهبدی که مورد نظر شیخ الإشراق شهاب الدین یحیی سهروردی حکیم نامدار ایرانی بوده است پیوندی لطیف دارد. در بیان نقاشان رنگ همان نور است.

هنرمند می کوشد به وسیله ی رنگ ها و آشنا شدن با عوالم نورانی با عالم ملکوت پیوند کند .

کیفیت هنر مینیاتور ایرانی در جهان منتزع از اتمسفر و پرسپکتیو و سایه و تجسمات عالم مادی با تجلی در فروغ رنگ آمیزی ویژه ای که بنیاد نهاده است. گواه بر آن است که هنرمندان این رشته کوشش نمودند با روش هایی نظیر آن چه در علم کیمیا مرسوم است. انوار الهی را که در جسم رنگهای نقاشی نهفته و در قشر رنگ زندانی گردیده است آزاد نمایند.

در این زمینه می توان اشاره کرد ، چرا باید نقاشی ایرانی ، به ویژه نقاشی ایرانی پس از اسلام را از نقاشی عرب یا نقاشی ترک جدا کرد. در حالی که هنرِ قرنهای پس از اسلام عموماً تحت عنوان اسلامی قرارمی گیرد؟ نقاشی ایرانی ، به ویژه مینیاتور را می توان از بسیاری جهات صرفاً یکی از بسیار اجزاء متشکل موزائیک هنری بزرگ دانست. اما تمدن اسلامی را شکل داده اند.

اما در عین حال می توان اندیشید که ادامه ی استفاده از یک زبان به موازات وجود ادبیاتی غنی، نسبت دادن این هنر به فرهنگی خاص و متفاوت با فرهنگ های همسایه را توجیه پذیر می سازد. هدف از نگهداری نقاشی ایرانی را می توان حراست از متون دانست. تصاویر تا جایی که امروز هم بیشتر استفاده کنندگان از بخش های نسخه های خطی ، اعم از شرقی جز آن عاشقان و شیفتگان متون خطی هستند.

تنها مجموعه ای های سلطنتی عثمانی به سبب تاریخچه ی خود وضعی اندک متفاوت داشته اند .زیرا این مجموعه ها از پیشکشی های سُفرای خارجی ، غنائم جنگی و نیز اقلام گرد آوری شده به دست کارگزارانی نه چندان صالح می باشد .پر شمار از مجالس بسیاری در مرقعاتی بودند که رقعات خویش نویسی را در کنار تصاویر مجالس مینیاتور گردآورده بودند .

طی همین تحولات هنر دوستان و نقاشان سراسر اروپا تحت تأثیر این جو تازه شروع به جستجوی الگوهای تازه در آفریقا ، شرق دور و نیز سرزمینهای اسلامی کردند. آنها در هنر اسلامی نقاشی ایرانی استفاده از هندسه ی محض ساده سازی قالبها و در مینیاتورهای ایرانی مجموعه ای سحر انگیز از رنگها را کشف کردند.

یکی دیگر از پدیده های نوظهور اوایل قرن 20 م. ظهور چشمگیر مجموعه داران خصوصی بود. که بیشتر آنها از خاندان های بزرگ حکومتی بودند. اما مجموعه داران غرب با یکدیگر فرق داشتند و از مأموران نظامی و مقامات یا خاندانهای سوداگر ثروتمند یا نقاشان و ماجراجویان بودند. نگاره ها و نقاشی ایرانی تقریباً همیشه در کتابها پنهان شده اند و اغلب وضعی شکننده دارند و در اتاقهای ویژه ی کتاب کمیاب کتابخانه ها یا اتاقهای نسخ خطی که برای محققان متخصص یا خبرگان مشهور در نظر گرفته شده نگهداری می شوند.

اغلب پرده های کوچک مینیاتورها و نقاشی ایرانی را در هنگام نمایش حفاظت می کنند یا شخص مجبور است. برای دیدن آنها سر میزهای مخصوص بنشیند. بنابراین دشوار است بتوان به شکل تصادفی هنگامی بازدید از یک موزه به نقاشی ایرانی بر خورد .حفاری های علمی و اکتشافات پیرا باستان شناسی نقشی اساسی در کشف آثار نگارگری ایرانی پیش از اسلام در آسیای میانه ایفا کرده اند. معروف ترین محل های باستانی در بخش چینی آسیای میانه ، یعنی سین کیانگ و محلهای بودایی افغانستان مثل بامیان قرار دارد .

هنوز هم در تمام این محلهای باستانی هزاران نگاره دیواره های دِیرها ، زنهارگاهها، پرستشگاهها و مهمانسراهای بازرگانان و زائران را پوشانده است. کتابهایی نیز پیدا شده که اغلب آسیب دیده و بعضاً مصور است. همان طور که می دانیم نگارگری و مینیاتور به طور کلی نقاشی ایرانی را به روش های متفاوتی تقسیم بندی می کنند. به طور مثال از روی تاریخ و دوره ی حکومتی ، مکتب های متفاوتی و یا حتی از روی اسناد باقی مانده است.

نقاشی ایرانی | آرک توریسم | سبک های نقاشی ایران

در اینجا اشارات کوتاهی به نمونه هایی از این دسته بندی ها در دوره ی زمانی نزدیک به حال می گردد .

1آل جلایی بغداد :

هر نوع ارزیابی از هنر نگارگری کهن ایران را با گزارش دوست محمد( نقاش ثابت دربار شاه طهماسب) شروع می کنند .

دوست محمد پس از یک مقدمه ی افسانه گونه که در آن هنر نقاشی را به دانیال نبی نسبت داده و سپس به مانی و شاپور در دوره ی ساسانی پرداخته و به بررسی نقاشی سده ی 8 پرداخته است . با توجه به آثار باقی مانده از این دوره و گزارشات دوست محمد همه ی شاهان به جز تیمور تعلق خاطری به نگارگری داشته اند و شاهد پیشرفت سریع نگارگری ایران هستیم.

2آل اینجو شیراز:

نگاره های آنها با سبک خشن و شتابزده ای که یادآور هنر عامیانه است. اجرا شده است. در اندازه های کوچک و قالب افقی است و پیکره های آنها بدقواره و انبیه و عناصر منظره پردازی ، ناپخته و در یک زمینه ی ساده ی قرمز و یا زرد است و دارای نشانه هایی از سنت های قبل از اسلام مثل نگاره های دوره ساسانی را داراست .

3- آل مظفر ( شیراز ) :

ایشان از حیث جلوه و ظاهر تا حدودی ساده و مکتب ندیده و ایالتی است . بیشتر به نگاره های متأخر کلاسیک تیموری و صفوی شباهت دارد . ترکیب بندی ها بیشتر بلندتر است تا پهن تر ، پیکره ها باریک و لاغراندام و عروسک گونه با سرهای بزرگ و چهره هایی با زاویه سه چهارم است . طراحی ، روشن و  دلچسب ، ولی گاهی هم نابجا و نچسب است . اجرای آنها با دقت انجام شده است .

4- غرب هند :

تذهیب نسخ خطی آثار کهن فارسی با نگاره های زیبا و دلچسب به سرعت در میان حکومت های مسلمانان هند شیوع پیدا کرد . ولی منشأ گرفته از سبک ایرانی بود ولی حاوی عناصری از طراحی ، رنگ و ترکیب بندی غیرایرانی نیز بود .

5- سلطان احمد جلایی :

وی از حامیان نام آور نقاشی بود . نسخ هم دوره ی وی دارای حواشی با طراحی های خطی سفید فام بوده است .

6- اسکندر سلطان ( شیراز ، یزد ، اصفهان ) :

سبک تیموری در این زمان خارج از امپراتوری تیموری شکل گرفت .

نقاشی ایرانی | آرک توریسم | منیاتور

7- بابسنتی میرزا : هرات

وی نیز حامی هنر تیموری بود و هنرمندانی را حتی در زمینه ی صحافی و خوشنویسی در اختیار داشت . نگاره هایش بزرگ است و جزئیات آنها ظریف و بی نظیر و با پرداخت عالی است . رنگ ها نیز درخشان ولیکن پیکره ها و ترکیب بندی آنها تا حدودی خشک و رسمی است.

8- ابراهیم سلطان : شیراز

شیراز در این روزگار برای مدت کوتاهی مادر شهر و چشمه ی اصلی سبک نگارگری ایرانی بود . تعدادی از این نگاره ها دارای همبستگی های نزدیکی با سبک نگارگری آل مظفر در قرن قبل دارد . در میان این  نگاره ها می توان مشخصه های آغازین سبک شیراز دوره ی تیموری را پیدا کرد . از مهمترین آنها می توان به پیکره های نسبتاً درست ، اسب های سینه کفتری بزرگ اشاره کرد .

9- ترکمانان : تبریز ، شیراز ، بغداد

به طور کلی می توان گفت سبک آنها سبک التقاطی و ترکیبی است و هر سه سبک هرات و شیراز و سبک ترکمانان تبریز به موجودیت خود ادامه دارند و اغلب در یک نسخه جلوه یافته است .

10- ترکمانان : سبک های تجاری ، شیراز

این سبک کاملاً با آن چیزی که مناسب با تولید انبوه بود سازگاری دارد . طراحی و ترکیب بندی های آن غیر پیچیده و ساده است . منظره پردازی و عناصر معماری آن نسبتاً ساده و قالبواره است با زمینه ای رنگ پریده همراه با دسته علف ها و گیاهان که به طور قراردادی و هندسی قرار گرفته اند و یا رنگ سبز غنی همراه با بوته های گیاه که به زردی می زنند .

پیکره های چاق با چهره های گرد و ابروهای کمانی و دماغ ها و دهان های کوچک.

11- هرات :

مواد مطالعه و بررسی نگارگری هرات در چهل سال بعد چندان غنی نیست. زیرا از نظر سیاسی اوضاع پس از مرگ شاهرخ آشفته شد. افول درخشانی را برای عصر زرین نگارگری ایران به ارمغان آورد .

12الغ بیک : سمرقند

از خصوصیات این دوره می توان به کلاه لبه پهن و سایبان هایی برای نشستن افراد و درباریان و یا روسری بلند اشاره کرد . همچنین طراحی های غیررنگی از بروج دوازده گانه و در پردازش و اجرای پیکره های انسانی به چهره های کشیده و دماغ های پهن مغولی اشاره کرد .

13- سلطان حسین میرزا و بهزاد : هرات

با وجود اندازه ی نسبتاً کوچک نسخه ، می توان دریافت که سبک هرات کمتر وسیع تر شده و بر ناتورالیسم آن افزوده گشته و پیکره ها هم حالت کوچکتر و نصف تر پیدا کرده است و حالت رسمیت آکادمیک دارند و نگاره ها معمولاً دارای نوعی پرداخت عالی و نگار رسمی زیبا و درخشان را نشان می دهد .

14- اوایل صفویه : تبریز

جریان های مهم نگارگری ایران در یک نقطه متمرکز شده و دارای سبک غنی و متصلانه دربار ترکمان در تبریز و سبک آکادمیک و ناتورالیستی نابغه ی نقاشی بهزاد در هرات و سبک بسیار متوسط تجاری ولی مؤثر ترکمان در شیراز و سبک نگاره های کم شناخته شده. سمرقند در آنسوی سیحون می باشد .

15- ابراهیم میرزا : خراسان

در این سبک پیکره ها لاغر اندام و باریک شده ، بر خطوط مرزی و پیچ و تاب ها بیشتر تأکید گشته ، چهره جوانان گردتر و گردنشان باریکتر گردیده و سالخوردگان حالت کاریکاتور پیدا کرده اند و نگاره ها تا مرز حواشی اش کشیده شده تا جایی که در یکی از موارد دیگر حاشیه ای باقی نمانده است .

همچنین برای نخستین بار تباهی لطافت طبع که عنصر درونی نگارگری اصفهان در قرن 11/17 است ، چهره نموده است .

نقاشی ایرانی | سبک نقاشی ایرانی | آرک توریسم

16- سبک های ایالتی : سبک تجاری خراسان و استرآباد

از ویژگی های این سبک طراحی محکم و مؤثر پیکره ها با شیوه و اسلوب محمدی ، کاهش تزئین سطح ساختمان ها و جامه ها به حداقل ممکن ، ساده گردانی بیش از حد منظره ها ، صخره های نئی شکل و طرح غیرعادی رنگ آمیزی با سبز زیتونی و آبی ارغوانی به کار رفته است .

17- اسماعیل دوم : قزوین

وی بسیار میگسار بود و آنچه از آن باقی مانده علاقه و اشتیاق بیش از اندازه بود و نزدیک به هم . همه ی نگاره ها هم دارای امضاء است و بعضی از کارکنان کتابخانه ناآگاهانه اعلام می دارند که این نگاره ها را حدود هشت نفر نقاش متفاوت کار می کرده اند .

18- مکتب شیراز

از روی بررسی نسخ خطی سبک تجاری شیراز در ربع اول قرن 10 می توان به تحول سبک شیراز پی برد . پیکره های نگاره ها به تدریج کمی چاق و کلاه قزلباش نسبت به شکل گرد ترکمانی آن در آغاز ، باریکتر شده است.

19- شیبانیان : بخارا

در این دوره سبک کهن سمرقند متروک شد و نگاره های درخشان با بهترین شیوه بهزاد سنتی را که برای شاهان ازبک تولید می شد مزین ساخت . پیکره های تعدادی از این نگاره ها نظیر نسخ خراسان و طراحی های مستقل ، با جامه هندی تصویر شده اند و ظاهراً برای بازار هندی پدید آمده اند .

20- اواخر صفویه : اصفهان

در این دوره شخصی به نام رضا پسر علی اصغر طی دو دهه آینده چهره نگارگری ایران را به کلی تغییر داد . کار او شامل طراحی عیب و نقص و در درجه ی اول رنگ آمیزی درخشان سبک عالی صفوی بود اما با گذشت زمان چهره پیکره های جوان او مملو از چشمان درشت بی لطافت ، طره های پرتکلف و گاهی هم چانه های پهن گردید و همه آنها در زیر درخت بید تصویر شد که تأکید کمتری در پی داشت .

21- افشاریه و زندیه : مشهد و شیراز

از ویژگی های این دوره می توان به زوال و کاهش تذهیب کتب اشاره کرد . هنرمندان به جای تذهیب  کتاب ، هنر خود را صرف نقاشی ، رنگ روغن و هر چه بیشتر تزئین اشیاء کوچک با خمیر کاغذ لاکی یا چوبی می کردند .

22- دوره قاجاریه : تهران

زیباترین آثار این ایام با نقاشی لاکی پدید آمده اند به صورت تک چهره و میناکاری منقوش بر روی طلا همراه با نقش مایه های معمولی آنها . تک چهره های نیم تنه ای از پیکره ها و گل ها بود.

 

به امید روزی که میراث ایران عزیز در مرکز توجه شایسته خود قرار گیرد.

شاد وسربلند، پیروز و پایدار باشید.

تیم گردشگردی و معماری آرک توریسم

شبنم شیخی پور

موضوعات پربازدید

افراد موفق کارهایی کرده اند که مردم عادی از انجام آن شانه خالی می کنند. علاقمندان موضوعات زیر را دنبال می کنند . آیا شما هم بدنبال افزایش سطح آگاهی خود هستید...
تیم گردشگری و معماری آرک توریسمشبنم شیخی پورآرک توریسمنقاشی ایرانیقزوینگردشگرینگارگری ایراننقاشی ساده ایرانیسبک نقاشی ایرانسهروردیبغدادشیرازهندیزداصفهانهراتتبریزسمرقندخراسانبخارامشهدتهران

مطالب بسیار مفید

با صرف مطالعه چند دقیقه ای مطالب بسیار مفید زیر گامی به سوی پیشرفت و افزایش سطح آگاهی خود بردارید . شاید دیگر هیچ وقت این فرصت فراهم نگردد .

نظرات کاربران

مشتاقانه منتظر ارسال نظرات شما همراهان عزیز و گرامی در خصوص مطلب بالا هستیم . با شرکت در این تبادل اطلاعات ، گامی به سوی پیشرفت و افزایش سطح علمی جامعه برداریم .

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید، اگر قبلا در سایت ثبت نام کرده اید اینجا را کلیک کنید.

captcha Refresh

همراه ما ، با جاذبه های گردشگری و معماری

گردشگران معمار

تیم گردشگری و معماری آرک توریسم شما را در حوزه های چهارگانه گردشگری، معماری، مرمت ابنیه و باستان شناسی یاری می رساند. هم اکنون ایمیل خود را وارد نمائید.

درباره آرک توریسم


آرک توریسم پیشگام در عرصۀ ارائه و آموزش محورهای چهارگانه

تیم گردشگری و معماری آرک توریسم درصدد است حوزه های گردشگری، معماری، مرمت ابنیه و باستان شناسی را در یک مجموعه کامل در اختیار علاقه مندان قرار دهد. هدف ما در وبسایت آرک توریسم بهبود دستیابی و بهره مندی تمامی فعالان حوزه های چهارگانه مذکور می باشد. در این مجموعه شما شاهد مقالات، فایل ها و پلن های بناهای تاریخی، ویدیوهای آموزشی و تورهای مجازی خواهید بود. مقالات موجود در آرک توریسم می تواند منبعی دقیق برای بهره گیری دانشجویان، دانش پژوهان و تمامی افراد علاقه مند باشد. زیرا در این بخش تلاش گردیده است مطالب برحسب سال ها مطالعۀ کارشناسان تیم آرک توریسم به همراه تجربیات و فعالیت های بیشمار آن ها در دسترس عموم قرار گیرد. همچنین با توجه به نیاز دوستاران، کارشناسان و دانشجویان این عرصه ها فایل هایی در اختیار دوستان قرار خواهد گرفت که زمینه آموزش دیداری را در هر کدام از عزیزان علاقه مند ایجاد خواهد کرد. علاوه بر این در بخش های ویدیوها و تورهای مجازی شما می توانید شاهد بناهای تاریخی و مکان های گردشگری همراه با توصیف باشید، این امر شما را در حیطه سفر به هر مکان یاری رسانده و با آگاهی از منابع گردشگری مقصد اقدام به سفر خواهید کرد. لازم به ذکر است که ویدیوها جنبه آموزشی نیز داشته است. در همین راستا شما آموزش های مرتبط با معماری و طراحی دست آزاد، مرتبط با باستان شناسی و طراحی سفال، همچنین موارد آموزشی مرتبط با مرمت ابنیه را در اختیار خواهید داشت. در ادامه می توانید با کارشناسان تیم گردشگری و معماری آرک توریسم؛ شبنم شیخی پور کارشناس ارشد گردشگری و باستان شناسی، مهتاب علی بیگی کارشناس ارشد معماری و مرمت ابنیه در زمینه های آموزشی مورد نظر خود مرتبط بوده تا پاسخگوی نیاز شما باشند. این عزیزان سعی دارند عظمت ایران عزیز را از گذشته تا کنون نمایان کرده و علاقه مندان را در سرتاسر کره خاکی با حوزه های چهارگانه مذکور در ایران آشنا نماید. 
گردشگری و معماری آرک توریسم، مکانی برای مباحث چهارگانه ( با آرک توریسم، مدرس و لیدر خود باشید)