آرک توریسم

گردشگری ، معماری ، مرمت ابنیه ، باستان شناسی

شیشه گری

چکیده :

 دراین مقاله سعی گردیده به معرفی اجمالی شیشه گری بپردازیم. در مقالات بعدی نیز یکی از اشیاء قابل توجه در کار با شیشه، عطردان ها است. عطردان ها ظرف هایی بودند که انواع عطر را در آن نگهداری می کردند.

شبنم شیخی پور

به اشتراک بگذارید

print
چاپ صفحه
send-to-friend
ارسال به دوست
wish
افزودن به لیست علاقه مندی

امتیاز شما به این مطلب

تعداد امتیازها: 0

شیشه گری

 

شیشه گری چیست؟ | کارگاه شیشه گری | شیشه | هنر شیشه | شیشه گری دستی | هنرهای دستی | هنر شیشه | هنر شیشه | ساخت شیشه | 

 

مقدمه

انسان از آغاز خلقت ناگزیر به ساختن ابزار گردیده تا بتواند خود را در برابر ناملایمات طبیعت و گزند جهان بیرونی حفظ نماید . آثار دستی به صورت عمده ، زاده چنین نیازی در بشر بوده اند . در راستای این تحولات سرانجام کشف آتش تغییر شگرفی را در زندگی انسان ابتدایی موجب می گردد . تغییر عظیمی که آتش در تمدن انسان به وجود آورد اثر عمیق در تکامل انسان به جای نهاد . از آن زمان رابطه انسان با آتش همواره  رابطه ای سحرآمیز و مرموز بوده است . یقیناً این حالت سحرانگیز آتش سبب شد تا در دوران طولانی ، از تاریخ بشر تصور رود که توسط این عنصر جادویی بسیاری از مواد به صورت غیر قابل پیش بینی قابلیت تبدیل به مواد دیگری را دارا هستند و این که به کمک آن می توان به اسرار پنهانی دنیای درون ماده پی برد .

انسان دریافت که می تواند از آتش به عنوان وسیله ای برای تجزیه مواد موجود در طبیعت استفاده کند . کیمیاگران کهن بدین طریق راهگشای تحول عظیمی در صنایع گردیدند . شکل بخشیدن به ماده بی شکل و محکم ساختن آن به وسیله حرارت عموماً در اشیایی که جنبه مصرفی داشته اند گاهی چنان هنرمندانه صورت گرفته که آنها را در عناد آثار هنری تمدن های شگرف و عظیم قرار داده است . با آتش ماده مذاب طبیعی با استفاده از نیروی خلاق و خدادادی هنرمند به شکل های زیبای تصورات او درآمده و شی شکننده و سبک به نیروی اتحاد ذهن و دست آفریده شده است . از این لحاظ ماده سیال و شفاف شیشه به سبب خاصیت شکل پذیری و خصوصاً زیبایی جواهر گونه آن بسیار مورد نظر بوده است . بشر از دوران باستانی با ماده ی اولیه شیشه آشنایی یافته و به وجود آن و زمینه کارش پی برده است .

مصریان قدیم مهره های شیشه ای می ساختند و مجسمه های گِلی را با قشر نازکی از شیشه لعاب می دادند و یا به گونه ای دیگر ابتدا شکل مورد نظر را با گل می ساختند و سپس به یک میله فلزی متصل می کردند و آنگاه روی این فرم گلی ، خمیر شیشه را در چند لایه قرار می دادند و سپس گلی که به عنوان قالب استفاده شده بود را خرد کرده و آن را خارج می ساختند .

همزمان با مصر در بین النهرین ( عراق کنونی ) و فینیقیه ( سوریه و لبنان فعلی ) نیز شیشه گری رواج داشته است . افسانه ها اختراع تصادفی شیشه را به دریانوردان فینیقی نسبت می دهند . با این همه این که چه قوم و ملتی برای اولین بار به رموز شیشه پی برده دشوار به نظر می رسد . بشر از ادوار بسیار دور با بلورهای شفاف طبیعی و شیشه سنگ ها مخصوصاً کوارتز و میکا آشنایی داشته و حتی از این سنگ های شیشه ای که به صورت طبیعی در آتش فشان ها ساخته شده بود برای سرنیزه و سر پیکان ها استفاده کرده است . در جاهایی که صخره های مذاب به سرعت سرد می شدند شیشه سنگ ها به وجود می آمدند . البته این نوع شیشه ها ناخالصی زیادی داشته و چندان شفاف نبودند و انسان های نخستین برای این گونه شیشه های طبیعی ارزش بسیاری قائل می شدند ، زیرا می توانستند آن را بشکنند و از تکه های دراز و نوک تیز برای ساختن انواع ابزار و زیور آلات استفاده کنند .

این گونه ابزار در بیشتر کاوش ها یافت شده اند . قدیمی ترین شیشه های ساخته شده توسط بشر از میان آثار باستانی تمدن های باستانی خاورمیانه پدید آمده است . تکنیک های شیشه گری به مرور از مصر باستان به کشورهای مجاور انتقال یافته و در پیش از قرن ششم قبل از میلاد در اغلب نواحی مدیترانه شرقی گسترش پیدا کرده است و بخصوص سوریه و بین النهرین و ایران در ساخت انواع شیشه مهارت های زیادی کسب کردند . نخستین انقلاب مهم در تکنیک شیشه گری اختراع لوله دم بود ( لوله ای که شیشه را با آن باد می کنند. ) اختراع آن را از لحاظ اهمیت با اختراع چرخ سفالگری مقایسه کرده اند . لوله دم از یک لوله آهنی توخالی به طول 100 الی 150 سانتی متر و از دو قسمت دسته و دهانه تشکیل می شد . شیشه گران با این وسیله می توانستند حباب شیشه ای مذاب را که به سران جمع شده بود از طریق باد کردن شکل بدهند .

می گویند از قرن اول پیش از میلاد مسیح در امپراطوری روم شیشه ها را به وسیله باد کردن تهیه می کردند . روش کار به این صورت بوده که در نوک یک لوله فلزی توخالی بطور تقریبی یک متر ، مقداری شیشه مذاب جمع می کردند و بعد با دهان خود از طرف دیگر در آن می دمیدند تا شیشه به صورت حبابی درآید و بعد حباب را به شکل و ضخامت مورد نظر می آوردند . با این اختراع انواع ظروف شیشه ای نظیر کوزه ، بشقاب ، تنگ آب ، چراغ و آئینه ساخته می شد و در سرتاسر امپراطوری روم به کار می رفت .

در قرون وسطی شیشه پنجره و همچنین شیشه های رنگی ، بسیار مورد استفاده قرار می گرفت و به تکامل زیادی دست یافت . ظاهراً ساخت شیشه های رنگی از قسطنطنیه سرچشمه گرفته است ، زیرا در قرن ششم میلادی امپراطور به شیشه گران فرمان می دهد تا پنجره های رنگارنگ برای کلیسای عظیم صوفیا بسازند .

جنگ های صلیبی سبب شد که شیشه گران اروپایی به روش های تازه ای دست یابند . در این بین اهالی ونیز که در طی این جنگ ها و تماس با اهالی دمش راز دمیدن شیشه را آموخته بودند ، در ونیز و جزیره مورانو کارگاه هایی برپا کردند که مدت دو سده تمامی بازارهای جهانی حتی مشرق را در اختیار داشت . در حدود  سال 1200 میلادی ونیز مرکز عظیم شیشه گری اروپا گردید و صنعت گران ونیزی رموز و مهارت های کار خود را با بخل و حسادت بسیار پنهان می داشتند . برای حفظ ترکیبات و تکنیک های مربوط به شیشه گری مقررات شدیدی توسط فرمانروایان وضع گردیده بود و تخطی از این مقررات مرگ صنعتگر را به دنبال داشت . تا اواسط سال 1600 میلادی صنعت شیشه سازی دنیا در انحصار شیشه سازان و هنرمندان ونیزی بود . آنان به صورت اسرارآمیز در جزیره ای نزدیک شهر ونیز به دور از هرگونه تماس با دیگر مردم به کار خود مشغول بودند و به شدت مراقبت می کردند تا کسی اسرار این صنعت را فرا نگیرد و نیز سایر کشورها فنون شیشه گری ونیزی آگهی نیابند .

با این همه سرانجام تکنیک های ونیزی بزودی در سرتاسر اروپا رواج یافت . نمونه های آبگینه مینایی ومیزی که به سفارش مشرق زمین تهیه می شد از نادرترین نمونه هایی هستند که هنوز در اغلب مجموعه ها و موزه ها نگهداری می شوند . در این دوران تکنیک های تزئینی متعددی کشف گردید . گاهی محصول شیشه ای داغ را در آب فرو می کردند و پس از به وجود آمدن شبکه های ظریف از ترک خوردگی های ریز در سطح شیشه مجدداً آن را حرارت می دادند و زمانی با کاربرد رنگ در بافت شیشه اشکال بدیعی به وجود می آوردند .

بمرور صنعتگران ونیزی در نقاط مختلف اروپا مستقر شدند . از جمله نواحی مرزی ایالت بوهم چکسلواکی رواج بسیار یافت . شیشه سازان بوهم در ابتدا برای صومعه ها و خانواده اشراف شیشه تهیه می کردند ولی به زودی اهالی به کارخانجات شیشه روی آوردند . در نیمه اول سده هجده میلادی هنرکنده کاری شیشه های بوهم به مرحله جدیدی رسید . چه در این زمان بلورهای ضخیمی اختراع گردید که با فن حکاکی عمیق به خوبی مطابقت داشت . این نوع بلور به کریستال بوهم مشهور شد شیشه مات که ارپالین نامیده می شد از سده هجدهم در فرانسه متداول گردید و از آن اشیایی تجملی می ساختند که اکثراً به رنگ های سفید و پشت گلی و آبی فیروزه ای بود و نمونه های صادراتی به مشرق زمین را با گل و بوته و منظره می آراستند .

در پایان سده نوزدهم اشیاء تجملی و یا مصرفی کریستال بوهم و ارپالین فرانسه و خصوصاً نمونه های مرصع آنچنان بازار وسیعی در مشرق زمین بدست می آورد که پیوسته انواعی از آن جزء جهیزیه نوعروسان محسوب می شد و خانواده ها در تهیه آن وسواس به خرج می دادند . با رسیدن روش های شیشه گری به فرانسه و انگلیس به زودی نخستین کارگاه های بزرگ تولید شیشه در این کشورها دایر گردید . در قرن هفدهم کشف روش جدیدی در انگلیس تحول فراوانی در شیشه گری به وجود آورد . براساس این روش مقداری اکسید سرب به ماده خام شیشه اضافه کرده و به این ترتیب شیشه ای با کیفیت بسیار مرغوب تهیه می کردند . بدین گونه سیر تحولات شیشه گری در غرب تا بدانجا می انجامید که عدسی های بسیار ظریف و متنوع و تلسکوپ های بسیار قوی و مصرفی بسیار گوناگونی از این ماده سیال و مقاوم تهیه گردید به گونه ای که عصر جدید در غرب عصرصنعت شیشه لقب گرفت . 

 

شیشه گری در ایران

 

اما شیشه گری در ایران بسیار قدیم است . در زیگورات چغازنبیل – بزرگترین پرستشگاه ایلام در نزدیکی شوش و نیز در مناطق لرستان ، حسنلو ، تیسفون ، گرگان ، نیشابور و مارلیک آثار شیشه ای فراوانی کشف گردیده است .

در ایران شیشه سازی طی قرون و اعصار با جنگ ها و گریزها و نابسامانی های اجتماعی و اقتصادی و یا در دوران شکوفایی و آرامش و ثروت دستخوش تحولات گوناگونی گردیده است . زمانی بسرعت ترقی نموده و شاهکار منحصر به فردی خلق گردیده و در دورانی سیر رکود و نزول پیموده است . سفیر آتن در ایران دوره هخامنشی از زیبایی شیشه های ایرانی سخن رانده است . شیشه گران هخامنشی به مهارت زیادی در ساخت انواع ظروف شیشه ای با نقوش عالی دست یافتند . شیشه های بازمانده از دوران ساسانیان نیز نشان دهنده کمال مهارت و استادی شیشه گران آن روزگار می باشد و مقدار نسبتاً زیادی از شیشه های این دوران به دست آمده است .

در دوران ساسانیان روش تراش روی شیشه به اوج خود رسید و هنرمندان ساسانی در تراش دادن شیشه به مهارت های شگفت انگیزی دست یافتند و مهره های ایرانی قرن ها در سراسر جهان معروفیت فراوانی کسب  کرد . چنانکه شیشه ساسانی در چین اوج بسیار یافت و به ویژه شیشه لاجوردی را گرانبها می شمردند . شیشه سازی در نخستین ادوار تاریخ اسلامی نیز رونق یافت ، زیرا هنری بوده که با امکانات ساده آن زمان نیز به دست می آمده است .آنچه سبب به وجود آمدن یک تنوع بزرگ در دنیای اسلامی گردید و شیوه های گوناگون هنر اسلامی را تا دورترین نقاط ممالک اسلامی گسترش داد علاوه بر تنوعات نژادی و فرهنگی عواملی همچون تغییرات و   دگرگونی های سیاسی ممالک اسلامی می باشد .

چنانکه حمله مغول با آنکه مصیبتی بزرگ بود با این همه آثار بسیار در شاخه های گوناگون درخت تناور هنر اسلامی از جمله شیشه گری به جای نهاد . سوداگری و بازرگانی نیز در جهان اسلام سبب نقل و انتقال روش های گوناگون در این صنعت ظریف گردید و سرانجام صنعت گران مهاجری پدید آمدند که در پهنه ممالک اسلامی روش های خاص خود را در کشورهای گوناگون تحت سیطره ی ترویج می کردند .

برخی از این قبیل هنرمندان موقتاً محلی را برای سکنی برمی گزیدند و گروهی نیز اجباراً توسط حکمرانان برای همیشه به شهرهای مورد نظر گسیل می گردیدند . عموماً سلاطین و جهانگشایان را رسم بر این بوده که هنرمندان و صنعتگران کشورهای مفتوحه را از دم تیغ نمی گذراندند بلکه آنان را به مناطق مورد نظر انتقال داده روا می داشتند تا تجربیات خود را به مردم آن نواحی منتقل کنند . تیمور بهترین نمونه این گونه جهانگشایان است .

پس از حمله مغول به کشورهای اسلامی و خصوصاً پس از فتح دمشق بدست تیمور در قرن هشتم هجری و انتقال صنعتگران به سمرقند ، مراکز تولید شیشه سوریه نیز بدنبال کارگاه های ایرانی از میان رفت و در همین بین بود که اهالی ونیز که در طی جنگ های صلیبی و تماس با اهالی دمشق راز دمیدن شیشه را آموخته بودند در ونیز و در جزیره ی مورانو کارگاه های شیشه گری خود را برپا کردند .

ظهور اسلام در ایران سبب به وجود آمدن کارگاه های مختلف شیشه گری در شهر ری و گرگان و نیشابور و اصفهان و یزد و کاشان و ساوه گردید و شیشه گری شکوفایی تازه ای یافت و هنرمندان شیشه گر موفق به تولید شیشه های ظریف و بسیار زیبایی شدند ، ضمن آنکه بعضی روش های شیشه گری دوران ساسانی نیز تا قرن پنجم ادامه یافت . کثرت آثار به دست آمده از دوران اسلامی نشان دهنده توسعه کارگاه های شیشه گری و رواج و توسعه این صنعت ظریف در شهرهای مختلف ایران است.

دوران سلجوقی از ادوار پر رونق هنر شیشه گری ایران بوده است . در این دوره و تا زمان هجوم مغول ظرف های بسیار زیبای شیشه ای از کوزه های شیشه گری گرگان بیرون آمده است .

سلجوقیان استفاده از قالب های گوناگون را با نقوش برجسته و فرو رفته رواج دادند و از همین زمان نقاشی ها تزئینات گوناگون با رنگ های متنوع وارد شیشه گری دستی ایران گردید .

فرآورده های شیشه ای این دوران بیشتر شامل ظروف کوچک و بزرگ عطردان های بسیار ظریف ، جام ها و گلدان های گوناگون و اشیاء تزئینی به شکل حیوانات می باشد .

پس از حمله مغول به ایران صنعت شیشه سازی نیز همچون دیگر صنایع ظریفه دچار رکود گردید . از کمپانی آثار شیشه و بلور در قرن هفتم تا نهم چنین برمی آید که حمله مغول رونق صنعت شیشه سازی را در ایران از میان برده است با این همه در قرن هشتم و نهم شیشه های زیادی برای نگهداری عطرها و روغن ها در نیشابور ساخته شده  است . همچنین کشف قالب در نیشابور ثابت می کند که در آنجا شیشه سازی رواج بسیار داشته است .

سرانجام پس از انحطاط دوران مغول در دوره صفوی شیشه سازی در ایران بار دیگر رونق یافت و با ساختن قندیل های مساجد و صراحی های ظریف و لبه باریک دوباره زنده گردید ولی دیگر نشانی از شیشه های نازک و زیبای گرگان در آنها یافت نشد . در همین دوران به علت گسترش روابط با اروپا و توجه به هنر شیشه گری غرب که بعد از رنسانس رو به ترقی و تکامل نهاده بود با کمک چند شیشه گر ونیزی کارگاه های شیشه گری در شهرهای مختلف ایران از جمله شیراز و اصفهان و کاشان برپا گردید با این همه شیشه های دوره صفویه با وجود زیبایی شکل و رنگ با شیشه های قرون پنجم و ششم هجری قابل مقایسه نیستند . در قرن دهم و یازدهم هجری ساختن تنگ های گردن کشیده معمول شد . مرکز این گونه محصولات شیراز بود و شیشه های این شهر عموماً سفید ، سبز و یا آبی رنگ بودند و در آنها تزئینات کنده کاری کمتر دیده می شد .

شاردن که در سال 1902 هجری به ایران مسافرت کرده می نویسد : « در سراسر خانه های ایران شیشه به کار می رود ولی بیشتر شیشه ها با عیب و نقص فراوان است بهترین شیشه ها در شیراز ساخته می شود که یک ایتالیایی، آن را در برابر مبلغ پنجاه کرون به شیرازیان آموخته است .»

به هر تقدیر شیشه گری در دوران صفوی رونق دوباره یافت . در این زمان شیشه را گاه با دمیدن به درون قالب می ساختند تا نقش های مطلوب بر سطح آن نمودار شوند و گاه شیشه را می تراشیدند و یا نقوش را بر روی آن می کندند . گاه شیشه را با نقوش درخشان ، مینایی و مطلا می کردند . ولی توسعه این صنعت در اروپا و خصوصاً ورود شیشه های مرغوب و ارزان ساخت ایتالیا و فرانسه و دیگر کشورها سبب شد که شیشه گران محلی از عهده رقابت با این محصولات برنیایند و کارگاه های داخلی تحرک و کارایی هنری و فنی خود را از دست بدهند و  شیشه گری ایران رو به انحطاط گذارد . این وضع تا دوران قاجار ادامه یافت . در این زمان بلورهای ساده خارجی را به ایران وارد ساخته و نقاشان ایرانی آنها را تزئین و به بازار عرضه می کردند . در دوره قاجاریه با ورود انواع شیشه از کشورهای دیگر شیشه گری ایران تقریباً متوقف گردید . در پنجاه سال اخیر به سبب اوج توریسم و مبادلات تجاری و بعضی تبلیغات خاص ، شیشه ایران به مرور طرفدارانی پیدا کرد و انواع شیشه های حاصل ذوق و هنر استاد کاران ایرانی از نقاط مختلف جهان مورد تقاضا قرار گرفت و خصوصاً شیشه های ایرانی تزئینی ترکدار ایرانی محبوبیت بسیار یافت .

در چند سال اول انقلاب به دلیل شرایط خاص پیش آمده ، کارگاه های شیشه گری به سرعت رو به تعطیلی نهاد ولی به مرور با تثبیت شرایط اجتماعی و اقتصادی جایگاه گذشته خود را بازیافت و تولید و صادرات شیشه دست ساز رونقی دوباره گرفت .

اکنون بار دیگر کارگاه های شیشه گری رونق گذشته خود را بازیافته اند ، آن گونه که در برخی شاخه های آن ، تقاضا بر تولید پیشی گرفته است . شیشه های مات و ترکدار و نقش برجسته با تزئیناتی که ریشه در تاریخ گذشته دارد ، بار دیگر خودشناسی می کنند و چنین می نمایانند که هنوز این شاخه از هنرهای سنتی ایرانی از امکانات بالقوه بسیاری برای رشد و پیشرفت برخوردار است .

اکنون این پندارهای مجسم در پی قرون و اعصار ، از ورای آبگینه های شفاف و درخشان با ما سخن می گویند . پیام های رمزآمیزی که راوی حدیث بر ماجرای زندگی گذشتگان ما هستند . بکوشیم تا غبار فراموشی را ازچهره ی این راویان روزگاران گذشته بزداییم .

هنرشیشه گری

شیشه جسمی شفاف ، شکننده و مذاب است که بدون متبلور شدن ، سرد و سخت می شود ماده اولیه آن سیلیس (Sio2) است که به صورت سنگ چخماق و شن در محل هایی که صخره های مذاب به سرعت سرد شده اند وجود دارد .

در ابتدا شیشه به صورت طبیعی مورد استفاده انسان قرار می گرفت سختی و برندگی شیشه های طبیعی که از بقایای آتش فشان ها است نظر انسان اولیه را برای ساخت ابزار و ادوات جلب نمود . سپس مواد لازم تهیه و در کوره های ذوب به صورت مهره هایی ساخته و استفاده شد در آن زمان شیشه به صورت توده ای ساخته می شد تا این که " بوری " یا " میله دم " که زمان و مکان اختراع آن معلوم نیست مورد استفاده قرار گرفت و تحول عظیمی در ساخت شیشه بوجود آورد تا امروز نیز مورد توجه است .

ساخت قالب های فلزی و دمیدن خمیر شیشه در آنها برای سرعت بیشتر در تولید ، استفاده از تزئینات خاص و تولید فرم های ساده پس از بوری در بیشتر کارگاه های شیشه مرسوم شد و استفاده از پرس دستی و ساخت و قرار دادن قالب در پرس ، در کارگاه های شیشه دستی رایج است که بخشی از تولیدات را به خود اختصاص داده است . قدیمی ترین نمونه ها از شیشه های دست ساز در خاورمیانه پیدا شده است . باستان شناسان معتقدند که سومریها در هزاره سوم قبل از میلاد با شیشه آشنایی داشته اند . کشف شیشه به صورت مهره های تزئینی در" اریدور " وجود لوحه های پزشکی بابلی ، بویژه لوحه های فنی و دارویی آشوری درباره صنعت شیشه سازی ( 625 ق . م ) دلیل محکمی است بر این که صنعت شیشه سازی پیشرفته ای در همسایگی ایران وجود داشته است .

" گیرشمن " بطری های شیشه ای زیادی از حفاری های " معبد چغازنبیل " به دست آورده است هم چنین تعداد زیادی لوحه های شیشه ای در این منطقه کشف شده است علاوه بر مهره های شیشه ای ایلام باید به ظرف های زیبای شیشه ای اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول قبل از میلاد که در منطقه رودبار گیلان و در تپه مارلیک به دست آمده اشاره نمود . این دو ظرف به روش موزاییکی ساخته شده و ترکیبی دلنشین از رنگ های مختلف به صورت هندسی و با ظرافتی خاص دارد .

از زمان هخامنشیان ، شواهد اندکی برای استفاده کلی از شیشه در دست است . نخستین نشانه ها از ظرف شیشه ای این دوران به متنی از " اریستوفان " مربوط است که در یکی از آثار خود به مصرف جام های شیشه ای در دربار ایران اشاره می کند . در میان گنجینه های تخت جمشید تنها چند ظرف شیشه ای وجود دارد که به روش فشردن در قالب ساخته شده است .

آثار شیشه ای کهن نشان می دهد که تا قبل از سده اول پیش از میلاد فقط به حالت توده ای استفاده می کرده اند . با کشف اشیای شیشه ای زمان پارت ها و ساسانیان می توان گفت صنعت شیشه سازی در ایران رواج کامل داشته و از دو روش ساخت دمیدن در قالب و دمیدن آزاد استفاده می شده است . جام خسرو اول نشان از مهارت هنرمندان این دوره در ساخت و تزئین شیشه دارد. در دوره اسلامی شهرهای ساوه ، ری و گرگان و در قرنهای سوم و چهارم هجری دو شهر نیشابور و سمرقند از مراکز مهم شیشه گری در ایران بوده است. با توجه به آثار به دست آمده از این دو شهر ، روشن شده  که از روش دمیدن در قالب با انواع تزئینات تراش ، فشرده قالبی و افزوده استفاده می شده است . از دوره سلجوقیان تا دوره مغول ظرف های شیشه ای بسیار زیبا با تزئینات تراش ، فشرده قالبی و افزوده استفاده می شده است. از دوره سلجوقیان تا دوره مغول ظرف های شیشه ای بسیار زیبا با تزئینات مختلف به صورت مینایی تراشیده یا با نقوش افزوده از کوره شیشه گران شهرهای مختلف ایران بیرون می آمد: در واقع با گسترش تمدن اسلامی اسکندریه ، دمشق و به طور کلی در سراسر امپراتوری اسلامی شیشه گری رواج یافت و از آن برای تزئین و روشنایی مساجد استفاده بسیار می شد. دوره صفویه برای احیاء صنعت شیشه تلاش زیادی شد تا آنجا که از شیشه گران ونیزی برای آموزش صنعت گران ایران دعوت شد. اینان توانستند این هنر را در اصفهان و شیراز گسترش دهند. هم اکنون نمونه های بسیاری از شیشه دوره صفویه که به روش دمیدن در قالب ساخته شده وجود دارد. با توسعه صنعت شیشه در اروپا و ورود آن به ایران شیشه گران سنتی دست از کار کشیدند ، به طوری که تولید شیشه سنتی به کارگاههای کوچکی در شهر ری محدود شد. این کارگاه ها نیز به علت نداشتن امکانات لازم و سرمایه کافی فعالیت خود را به ذوب خرده شیشه و ساخت ظرف هایی نسبتاً ارزان محدود کردند. این ظرف ها کیفیت خوبی نداشت و همین امر باعث شد که شیشه دستی نتواند با انبوه تولیدات صنعتی رقابت کند .

در حال حاضر بیشترین محصولات شیشه دست ساز در بیش از 30 کارگاه شیشه گری در تهران حوالی شهر ری و جاده ساوه تولید می شود. اما کارگاههایی برای تولیدات مصرفی به صورت نیمه دستی و پرس در اصفهان ، کاشان ، شیراز ، میمند فارس و سایر نقاط کشور ، کم و بیش فعال است. لازم به توضیح است که در شهر تهران حدود 30 کارگاه برای تولید فرآورده های نیمه دستی و پرسی وجود دارد که گاه به طور هم زمان به ساخت محصولات شیشه دست ساز هم مبادرت می ورزند .

 

به امید روزی که میراث ایران عزیز در مرکز توجه شایسته خود قرار گیرد.
شاد وسربلند، پیروز و پایدار باشید.
تیم گردشگردی و معماری آرک توریسم

شبنم شیخی پور، مهتاب علی بیگی

مطالب بسیار مفید

با صرف مطالعه چند دقیقه ای مطالب بسیار مفید زیر گامی به سوی پیشرفت و افزایش سطح آگاهی خود بردارید . شاید دیگر هیچ وقت این فرصت فراهم نگردد .

نظرات کاربران

مشتاقانه منتظر ارسال نظرات شما همراهان عزیز و گرامی در خصوص مطلب بالا هستیم . با شرکت در این تبادل اطلاعات ، گامی به سوی پیشرفت و افزایش سطح علمی جامعه برداریم .

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید، اگر قبلا در سایت ثبت نام کرده اید اینجا را کلیک کنید.

captcha Refresh

همراه ما ، با جاذبه های گردشگری و معماری

گردشگران معمار

تیم گردشگری و معماری آرک توریسم شما را در حوزه های چهارگانه گردشگری، معماری، مرمت ابنیه و باستان شناسی یاری می رساند. هم اکنون ایمیل خود را وارد نمائید.

درباره آرک توریسم


آرک توریسم پیشگام در عرصۀ ارائه و آموزش محورهای چهارگانه

تیم گردشگری و معماری آرک توریسم درصدد است حوزه های گردشگری، معماری، مرمت ابنیه و باستان شناسی را در یک مجموعه کامل در اختیار علاقه مندان قرار دهد. هدف ما در وبسایت آرک توریسم بهبود دستیابی و بهره مندی تمامی فعالان حوزه های چهارگانه مذکور می باشد. در این مجموعه شما شاهد مقالات، فایل ها و پلن های بناهای تاریخی، ویدیوهای آموزشی و تورهای مجازی خواهید بود. مقالات موجود در آرک توریسم می تواند منبعی دقیق برای بهره گیری دانشجویان، دانش پژوهان و تمامی افراد علاقه مند باشد. زیرا در این بخش تلاش گردیده است مطالب برحسب سال ها مطالعۀ کارشناسان تیم آرک توریسم به همراه تجربیات و فعالیت های بیشمار آن ها در دسترس عموم قرار گیرد. همچنین با توجه به نیاز دوستاران، کارشناسان و دانشجویان این عرصه ها فایل هایی در اختیار دوستان قرار خواهد گرفت که زمینه آموزش دیداری را در هر کدام از عزیزان علاقه مند ایجاد خواهد کرد. علاوه بر این در بخش های ویدیوها و تورهای مجازی شما می توانید شاهد بناهای تاریخی و مکان های گردشگری همراه با توصیف باشید، این امر شما را در حیطه سفر به هر مکان یاری رسانده و با آگاهی از منابع گردشگری مقصد اقدام به سفر خواهید کرد. لازم به ذکر است که ویدیوها جنبه آموزشی نیز داشته است. در همین راستا شما آموزش های مرتبط با معماری و طراحی دست آزاد، مرتبط با باستان شناسی و طراحی سفال، همچنین موارد آموزشی مرتبط با مرمت ابنیه را در اختیار خواهید داشت. در ادامه می توانید با کارشناسان تیم گردشگری و معماری آرک توریسم؛ شبنم شیخی پور کارشناس ارشد گردشگری و باستان شناسی، مهتاب علی بیگی کارشناس ارشد معماری و مرمت ابنیه در زمینه های آموزشی مورد نظر خود مرتبط بوده تا پاسخگوی نیاز شما باشند. این عزیزان سعی دارند عظمت ایران عزیز را از گذشته تا کنون نمایان کرده و علاقه مندان را در سرتاسر کره خاکی با حوزه های چهارگانه مذکور در ایران آشنا نماید. 
گردشگری و معماری آرک توریسم، مکانی برای مباحث چهارگانه ( با آرک توریسم، مدرس و لیدر خود باشید)