آرک توریسم

گردشگری ، معماری ، مرمت ابنیه ، باستان شناسی

جیرفت،  تمدنی کهن

جیرفت، تمدنی کهن

چکیده :

جیرفت تمدنی کهن در منطقۀ جنوب شرق ایران، تمدنی که حرف های بسیار برای گفتن دارد. در این مقاله با ما همراه باشید با موقعیت جغرافیایی و فعالان عرصه باستان شناسی که در این منطقه حفاری کرده اند آشنا خواهید شد.
آرک توریسم؛ شبنم شیخی پور

به اشتراک بگذارید

print
چاپ صفحه
send-to-friend
ارسال به دوست
wish
افزودن به لیست علاقه مندی

امتیاز شما به این مطلب

تعداد امتیازها: 0

جیرفت، تمدنی کهن

جیرفت | تمدن کهن جیرفت | تاریخ جیرفت | جیرفت کهن | جیرفت کهنترین تمدن شرق | موقعیت جغرافیایی جیرفت | نقشه جیرفت
 

جیرفت

جیرفت سرزمین وسیعی در جنوب‌شرقی ایران و استان کرمان است که از دو کلمۀ _جیر_  به معنی پست و پائین و _افت_ به معنی افتاده تشکیل‌شده است. به‌طورکلی جیرفت به معنای جلگۀ پست آبرفتی می‌باشد. منطقۀ جیرفت به علت پتانسیل خاص، توجه باستان‌شناسان ایرانی و خارجی را به خود جلب کرده است.

طبق متون 4600 سال ق. م، آرت سرزمینی بوده که دارای معماری و هنر بسیار بالایی بود. که نشان از غنی بودن این محوطۀ تاریخی دارد. موقعیت خاص جغرافیایی منطقۀ جیرفت و قرارگیری آن در مسیر ارتباطی فرهنگ‌ها و تمدن‌های بزرگ شرق باستان. نشان‌دهندۀ ارتباطات فرهنگی، تجاری و صنعتی منطقه با حوزۀ رود سند، بین‌النهرین، ایلام و سواحل جنوب خلیج‌فارس می‌باشد.

این موضوع به شکل‌گیری حوزۀ فرهنگی مهم و غنی در زمینۀ تولیدات صنعتی کشاورزی و فعالیت‌های هنری در منطقۀ جیرفت انجامید. گاهنگاری این منطقه و مناطق حوزۀ هلیل‌رود نشان‌دهندۀ این است. که اوج تمدن جیرفت هزارۀ سوم ق. م را در برمی‌گیرد.

فعالیت های باستان شناسی حوزه جیرفت

مدارک باستان‌شناختی نشان می‌دهد که از هزارۀ چهارم ق. م روابط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی پیوسته‌ای میان دولت‌شهرهای سومری و حکومت‌های موجود در بخش‌های شرقی و شمال‌شرقی ایران برقرار بوده است. این روابط فرهنگی و سیاسی از طریق متون بین‌النهرینی، به‌ویژه متن مشهور انمرکار و فرمانروای ارت تأیید شده است.

ارتباط اقتصادی به‌ویژه تجارت منظم سنگ لاجورد، فرآورده‌های گوناگون از سنگ‌های نوع صابونی میان پادشاهی‌های شرقی و جنوب‌شرقی ایران و دولت‌شهرهای سومری را حفاری‌های باستان‌شناختی به اثبات رسانده است.

شناخته‌شده‌ترین این مدارک در بین‌النهرین، کاسۀ استوانه‌ای سنگ صابونی منقوش از خفاجه در درۀ دیاله است که به دورۀ سلسله‌های قدیم نسبت داده می‌شود.

وجود ظروف سنگ صابونی تزئینی به دست‌آمده از حفریات غیرقانونی گورستان‌های متعدد در منطقۀ جیرفت، نشان می‌دهد که ظرف سنگ صابونی خفاجه، یا تکه‌هایی از همین نوع ظرف از همان محوطه یا هر محوطۀ دیگر در بین‌النهرین باید به جنوب شرق ایران به محوطه‌هایی مانند شهداد، یحیی و به‌ویژه به صدها محوطۀ باستانی در طول مسیر هلیل‌رود و تمامی منطقۀ جیرفت و کهنوج نسبت داده شود.

جیرفت | نقشه | موقعیت جغرافیایی | آرک توریسم

تمدن جیرفت

این آثار نشان‌دهندۀ تمدن کهن و درخشان این منطقه‌اند که متأسفانه از ابتدای کشف، مورد چپاول قرار گرفته‌اند. می‌توان ظرف سنگی حجاری‌شده‌ای که بومیان از آب گرفته‌اند را اولین شیء بدست‌آمده از این منطقه دانست.

اشیاء سنگی جیرفت پنج هزار سال پیش به تمام تمدن‌های همسایه از جمله سومر در بین‌النهرین و دیگر تمدن‌ها در سوریه و کشورهای حاشیۀ خلیج‌فارس صادر می‌شده است که می‌تواند نشان‌دهندۀ تجارت مردمان جیرفت با مناطق همجوار خود باشد.

تعدادی از اشیاء بازیافتی متعلق به جیرفت از سال 1383 ه. ش، به موزۀ ملی ایران انتقال یافته است؛ این اشیاء طیف متنوعی از ظروف و پیکره‌هایی از سنگ صابون، مرمر و فلز را شامل می‌شود.

به دلیل تنوع و تعدد اشیاء بدست‌آمده از جیرفت تعدد نقش‌مایه‌ها نیز بسیار است. این نقش‌مایه‌ها شامل صحنه‌های مرغزار، معماری، نقوش هندسی، گیاهی، انسانی، جانوری، ترکیب انسان-جانور، طرح گیس بافت، طرح ریسمانی، صحنه‌های نزاع و مانند آن است.

برای اجرای این نقش‌مایه‌ها از سبک زربفت همان سبک اجرای نقوش کنده‌کاری روی مهرهای استوانه‌ای دوران اول سلسله‌های قدیم میان‌رودان پیروی کرده‌اند و به دلیل سبک درهم بافتۀ نقش‌مایه‌های ترکیبی، نقطۀ آغاز و پایان موضوع مشخص نیست.

در برخی از شیوه‌های ساخت، نقوش انسان و حیوان با سنگ تزئین شده‌اند. به‌طورکلی ظروف جیرفت را از نظر نوع تزئینات می‌توان به سه دستۀ ظروف بدون هیچ‌گونه تزئینات، ظروف با تزئینات هندسی و ظروف تزئین شده با تصاویر گوناگون تقسیم کرد.

هرکدام از این نقوش در کنار زیبایی خاصی که دارند دارای ناگفته‌های بسیاری هستند که بررسی و تحلیل آن‌ها اطلاعات بسیاری در زمینه‌های مختلف به‌دست می‌دهد.

مطالعات جیرفت

یکی از نخستین مطالعات باستان‌شناسی در منطقۀ جنوب‌شرق ایران، بررسی‌های سر اورول اشتاین انگلیسی است. که در اوایل قرن بیستم انجام شد. حاصل این بررسی‌ها شناخت ده‌ها محوطۀ استقراری مربوط به دوران پیش از تاریخ و ادوار تاریخی در ناحیۀ کرمان است.

از آن پس تا دهۀ اخیر بررسی‌هایی توسط هیأت‌های خارجی و داخلی در منطقه صورت گرفت که آخرین آن‌ها در سال 1383 ه. ش توسط ابوالقاسم حاتمی در منطقۀ سیرجان و شهربابک انجام شد.

پیشینۀ مطالعاتی باستان‌شناختی شهرستان جیرفت تا حدودی مطلوب است. مطالعات صورت گرفته در منطقۀ جیرفت و مناطق اطراف آن از جمله اسفندقه، جبال بارز و ساردوئیه بسیار زیاد بوده است.

در سال 1379، شماری از ساکنان حوزۀ هلیل‌رود و به‌طور اخص جیرفت، به حفریات غیرقانونی در گورستان‌های متعلق به هزارۀ سوم ق. م پرداخته و آثار باستانی ارزشمندی را که تعداد آن‌ها قابل تخمین نیست، به تاراج بردند.

جیرفت | حوزه هلیل رود | آرک توریسم

اطلاعات ما در محدودۀ اشیای مکشوفه در حفریات باستان‌شناسی، حاکی از آن است. که این اشیاء شامل دست‌ساخته‌هایی از فلز، سفال، سنگ، کتیبه‌های گلی و معماری بوده که دارای نقوشی چون انسان، حیوان، موجودات ترکیبی، گیاهان، بناهای معماری و … هستند.

در سال 1380 ه. ش بازماندگان مردم این حوزه مجدد به چپاول بی‌رحمانۀ مدارک ارزشمند این ناحیه پرداختند و این اتفاق باعث شد که سازمان میراث فرهنگی، بررسی‌های میدانی و کاوش‌هایی را پی‌ریزی کند که تاکنون ادامه داشته است.

فصول حفاری

این آغاز فعالیت گستردۀ باستان‌شناسانی بود که سرپرستی آن‌ها به یوسف مجیدزاده سپرده شد.

نخستین فصل کاوش‌های علمی باستان‌شناسی حوزۀ هلیل‌رود در زمستان سال 1381 هم‌زمان در دو تپۀ باستانی کُنارصندل آغاز شد که در فصل‌های بعدی نیز ادامه پیدا کرد. با انتشار کاتالوگ جیرفت کهن‌ترین تمدن شرق به کوشش یوسف مجیدزاده، برای نخستین‌بار تعداد زیادی از نمونه اشیاء بازیافتی تمدن جیرفت معرفی شد.

در پی این بررسی‌ها، فعالیت‌های کاوش علمی نیز در این منطقه آغاز گردید، از جمله کاوش‌های دورۀ اسلامی، کاوش در شهر قدیمی دقیانوس در حاشیۀ غربی شهر جیرفت مربوط به دورۀ سلجوقی بود.

که توسط هیأت ایرانی به سرپرستی حمیده چوبک طی دو فصل در سال‌های 1381 و 1382 ه. ش انجام شد. کاوش‌های پیش از تاریخی که به سرپرستی یوسف مجیدزاده انجام گرفت.

در سه فصل در طی سال‌های 1381 ه. ش از دوم بهمن به مدت 45 روز، 1382 ه. ش از دوم دی تا دوم اسفند به مدت 60 روز و 1383 ه. ش از پنجم دی ماه به مدت 70 روز صورت گرفته‌است.

مطالعات غیر ایرانی

اما مطالعات باستان‌شناسان غیر ایرانی بسیار زودتر شروع شده بود، به‌طوری‌که در سال 1973 میلادی میروشیجی اشیاء بدست‌آمده از این منطقه را به دو گروه قدیم و جدید تقسیم کرد. در سال 1982 میلادی، تاریخ تمدن جیرفت توسط پیوتر استنکلر مورد بررسی قرار گرفت.

چاپ و انتشار کاتالوگی تحت عنوان جیرفت، کهن‌ترین تمدن شرق در سال 2003 توسط یوسف مجیدزاده، توجه هولی پیتمن را به ارائۀ مقاله‌ای از منطقۀ کُنارصندل جلب کرد.

از جمله افراد دیگری که در رابطه با جیرفت مقالاتی ارائه دادند. می‌توان به ریتا پ. رایت، جلال‌الدین رفیع‌فر، حمیدرضا شعیری، علی عباسی، نادر علیدادی سلیمانی، هانری پال فرانکفورت، راجرز ماتیوز، وندی ماتیوز و آژیده مقدم اشاره کرد.

مقالات این افراد توسط آقای مجیدزاده و میری در کتابی جمع‌آوری و به چاپ رسیده است. که در تمامی آن‌ها به نقوش طراحی‌شده و تحلیل این نقوش اشاراتی شده است. همچنین در سال 1392 ه. ش، خانم صدیقه پیران نیز کاتالوگی در راستای آثار و نقوش گنجینۀ جیرفت ارائه دادند.

به امید روزی که میراث ایران عزیز در مرکز توجه شایسته خود قرار گیرد.
شاد وسربلند، پیروز و پایدار باشید.
تیم گردشگری و معماری آرک توریسم

شبنم شیخی پور

 

موضوعات پربازدید

افراد موفق کارهایی کرده اند که مردم عادی از انجام آن شانه خالی می کنند. علاقمندان موضوعات زیر را دنبال می کنند . آیا شما هم بدنبال افزایش سطح آگاهی خود هستید...
آرک توریسمتیم گردشگری و معماری آرک توریسمگردشگران معمارجیرفتشبنم شیخی پوریوسف مجیدزادهفصول حفاری باستانیکرمانحوزه هلیل رودتاریخ جیرفتتمدن کهن جیرفتجیرفت کهننقشه جیرفت

مطالب بسیار مفید

با صرف مطالعه چند دقیقه ای مطالب بسیار مفید زیر گامی به سوی پیشرفت و افزایش سطح آگاهی خود بردارید . شاید دیگر هیچ وقت این فرصت فراهم نگردد .

نظرات کاربران

مشتاقانه منتظر ارسال نظرات شما همراهان عزیز و گرامی در خصوص مطلب بالا هستیم . با شرکت در این تبادل اطلاعات ، گامی به سوی پیشرفت و افزایش سطح علمی جامعه برداریم .

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید، اگر قبلا در سایت ثبت نام کرده اید اینجا را کلیک کنید.

captcha Refresh

همراه ما ، با جاذبه های گردشگری و معماری

گردشگران معمار

تیم گردشگری و معماری آرک توریسم شما را در حوزه های چهارگانه گردشگری، معماری، مرمت ابنیه و باستان شناسی یاری می رساند. هم اکنون ایمیل خود را وارد نمائید.

درباره آرک توریسم


آرک توریسم پیشگام در عرصۀ ارائه و آموزش محورهای چهارگانه

تیم گردشگری و معماری آرک توریسم درصدد است حوزه های گردشگری، معماری، مرمت ابنیه و باستان شناسی را در یک مجموعه کامل در اختیار علاقه مندان قرار دهد. هدف ما در وبسایت آرک توریسم بهبود دستیابی و بهره مندی تمامی فعالان حوزه های چهارگانه مذکور می باشد. در این مجموعه شما شاهد مقالات، فایل ها و پلن های بناهای تاریخی، ویدیوهای آموزشی و تورهای مجازی خواهید بود. مقالات موجود در آرک توریسم می تواند منبعی دقیق برای بهره گیری دانشجویان، دانش پژوهان و تمامی افراد علاقه مند باشد. زیرا در این بخش تلاش گردیده است مطالب برحسب سال ها مطالعۀ کارشناسان تیم آرک توریسم به همراه تجربیات و فعالیت های بیشمار آن ها در دسترس عموم قرار گیرد. همچنین با توجه به نیاز دوستاران، کارشناسان و دانشجویان این عرصه ها فایل هایی در اختیار دوستان قرار خواهد گرفت که زمینه آموزش دیداری را در هر کدام از عزیزان علاقه مند ایجاد خواهد کرد. علاوه بر این در بخش های ویدیوها و تورهای مجازی شما می توانید شاهد بناهای تاریخی و مکان های گردشگری همراه با توصیف باشید، این امر شما را در حیطه سفر به هر مکان یاری رسانده و با آگاهی از منابع گردشگری مقصد اقدام به سفر خواهید کرد. لازم به ذکر است که ویدیوها جنبه آموزشی نیز داشته است. در همین راستا شما آموزش های مرتبط با معماری و طراحی دست آزاد، مرتبط با باستان شناسی و طراحی سفال، همچنین موارد آموزشی مرتبط با مرمت ابنیه را در اختیار خواهید داشت. در ادامه می توانید با کارشناسان تیم گردشگری و معماری آرک توریسم؛ شبنم شیخی پور کارشناس ارشد گردشگری و باستان شناسی، مهتاب علی بیگی کارشناس ارشد معماری و مرمت ابنیه در زمینه های آموزشی مورد نظر خود مرتبط بوده تا پاسخگوی نیاز شما باشند. این عزیزان سعی دارند عظمت ایران عزیز را از گذشته تا کنون نمایان کرده و علاقه مندان را در سرتاسر کره خاکی با حوزه های چهارگانه مذکور در ایران آشنا نماید. 
گردشگری و معماری آرک توریسم، مکانی برای مباحث چهارگانه ( با آرک توریسم، مدرس و لیدر خود باشید)